2010

Rhan 1 – 2010

 

Cynhaliwyd y sesiwn lawdriniaethau diweddaraf yn ardal Sylhet lle rhentodd BanglaCymru theatr lawdriniaethau am dridiau yn Ysbyty Colegol Sylhet i Fenywod. Yn dilyn y sesiwn ymgynghori ac asesu meddygol ar y diwrnod cyntaf penderfynwyd bod deugain o gleifion yn ddigon iach i dderbyn llawdriniaeth. Roedd y mwyafrif o’r cleifion hyn yn neilltuol o dlawd ac yn crafu byw wrth bysgota mewn pyllau a glannau afonydd heb obaith fyth i brynu’r cwch lleiaf. Roedd ambell un hefyd yn crafu byw ar y tir yn lloffa, a rhai yn gweithio fel gyrrwyr rickshaw ac felly’n perthyn i haenan isaf cymdeithas ym Mangladesh.

Pictures of 2010

Y threatr llawdriniaethau . Yr arwydd tu allan i’r ysbyty

Fel arfer trefnwyd y sesiwn y tro hwn eto gan ein cydlynydd meddygol, Dr Jishu, a Dr Salek, sef un o lawfeddygon ac arbenigwyr mwyaf blaenllaw Bangladesh ar y cyflwr hollt yn brif lawfeddyg. Gelwir y math hwn o sesiwn ym mysg y meddygon yn ‘wersyll hollt’ neu ‘cleft camp’ a gwn nad ellid fyth ymdebygu’r profiad â’r sbort a miri yng Nglan Llyn neu Llangrannog! Ond, prif bwrpas y ‘gwersylloedd’ yw lledaenu’r neges am fodolaeth y driniaeth mewn ardaloedd anghysbell, a chael gafael ar gleifion na allai fyth deithio i’r brifddinas heb sôn am allu talu am y fath driniaeth. Y tro hwn rhoddwyd cyfle i dri llawfeddyg cynorthwyol newydd ar wahân i Dr Jishu fod yn rhan o’r tîm meddygol, sef Dr Rupon, Dr Polash a Dr Mannan a’r anesthesiologydd oedd Dr Ragib. Roedd y llwyth gwaith yn affwysol, ac oherwydd gwasgfa amser roedd eu horiau gwaith yn hirfaith ac un diwrnod buont yn gweithio o wyth y bore tan ddau o’r gloch y bore canlynol!

Y tro hwn eto daeth sawl claf llosg i’r ysbyty yn crefu am driniaeth. Unwaith y caiff y trueiniaid hyn wybod bod triniaethau rhad ac am ddim ar y corff allanol ar gael cymerant yn ganiataol eu bod hwythau’n gymwys i gael eu gweld. Gorchwyl torcalonnus yw eu gwrthod. Rwy’n mawr obeithio y daw dydd y gall BanglaCymru gynnig help iddynt. Problemau eraill ddaeth i’r amlwg unwaith yn rhagor oedd cleifion hollt oedd eisoes wedi cael triniaethau a’r rheini’n driniaethau diffygiol gan feddygon lleol na wyddent fawr am oblygiadau meddygol y cyflwr na sut i gynnal llawdriniaeth. Daw’r cleifion hyn i ofyn am gael cywiro’r nam a chleifion eraill wedyn wedi bod yn ymweld â’r gau feddygon felltith a gwelid y tabij, sef y tiwb bychan o ddogn ffisig diwerth a hongia wrth eu gyddfau i ddangos i bawb eu bod wedi cael sylw’r cyfryw rai!

Pictures of 2010

Babu a’i fam . Llaw a wyneb anffurf

Un stori drist oedd stori Babu. Bachgen bach chwech oed a ymdebygai i blentyn hanner ei oed yw Babu yn byw gyda’i fam. Mae mam Babu yn lloffa yn y caeau a thrwsio dillad gyda’r nos i ennill digon i’w cadw’n fyw o ddydd i ddydd. Collodd y fam blentyn cyn geni Babu a hynny o afiechyd fyddai wedi bod mor hawdd yma yng Nghymru i’w drin. Roedd gan Babu namau ar wahân i’w wefus hollt yn cynnwys anffurfiad genedigol i’w law a chymhethdodau anadlol. Gadawodd y tad y ddau pan oedd Babu’n faban gan feio’r fam am namau’r plant a anwyd iddynt, ac fe’i curodd yn ddidrugaredd sawl gwaith cyn gadael. Ond, nid dyna ddiwedd poendod y fam. Ers geni Babu mae ei mam yng nghyfraith wedi bod yn hynod o greulon tuag ati yn ei gwawdio ac ymosod arni a hynny oherwydd iddi gredu bod mam Babu wedi dwyn gwarth a melltith ar y teulu. Dyma un o’r symptomau sy’n deillio o’r ofergoeliaeth a berthyn i’r cyflwr ym mysg y rhai anllythrennog. Yn anffodus ni chafodd Babu ei ddewis i gael llawdriniaeth y tro hwn, ond ni fydd BanglaCymru yn troi cefn arno. Mae trefniadau ar droes i’w anfon i ysbyty yn Nhaka lle mae darpariaethau meddysgol gwell ar gyfer ei anghenion arbennig, ac felly buan y daw’r dydd y caiff Babu fywyd newydd fel y cafodd deugain o blant a phobl ifanc eraill yn Sylhet. Diolch i FanglaCymru mae gan y deugain yma gyfle i gael bywyd gwell yn y wlad amddifadus hon.

 

Rhan 2 – 2010

Nid yr hafddyddiau hirfelyn tesog a’m croesawodd y tro hwn i Fangladesh ond glawogydd trymion, diddiwedd a llifogydd brawychus. Dywed y brodorion mai’r cynhesu byd eang sy’n gyfrifol am ddrysu trefn eu chwe thymor a phrawf o hynny oedd dyfodiad cynnar anarferol y tymor monswn. Dyma’r cyfle delfrydol meddyliwn, i olchi’r strydoedd afiach a ffosydd agored strydoedd y ddinas lle gwelir dynion byth a beunydd yn hollol ddigywilydd yn eu defnyddio fel geudy. Ond, buan y newidiais fy meddwl pan glywais am laweroedd oedd yn byw ar lannau’r afonydd yn colli’u bywydau a llond bws o fyfyrwyr yn cael ei ysgubo gyda’r dilyw i’r afon leol lle y collodd pob un ohonynt eu bywydau. Ddyddiau wedyn daeth tywydd llethol, crasboeth, anhyddwyn. I goroni’r cyfan crëwyd braw mawr ym mysg y brodorion pan ddaeth y newyddion bod clefyd y ddueg (anthracs) wedi lledaenu trwy’r ddinas. Nid digwyddiadau cymedrol, beth bynnag fo’u natur sy’n digwydd ym Mangladesh.

Tro’r Hindwaid oedd hi’r tro hwn i ddathlu un o wyliau pwysicaf eu blwyddyn addoli, sef y Durga Purja. Cwbl ryfeddol oedd y delwau clai o’r Durga â’i deg braich a’i chyd ddelwau â’u gwisgoedd ysblennydd a welid ym mhob cwmwd o’r cymdogaethau Hindwaidd, a mwy rhyfeddol fyth oedd y gorymdeithiau swnllyd lle’r aed â hwy i’r dyfroedd er mwyn i’r elfennau eu hail feddiannu.

Ond, daeth ein hamser i fynd ati i gyflawni ein priod waith. Teithiais gyda Dr Jishu, ein cydlynydd meddygol, Dr Salek y prif lawfeddyg a gweddill y tîm meddygol i dref Rajshahi ar lan yr afon Ganges yng ngogledd orllewin Bangladesh ar y ffin ag India. Roedd y daith mewn racsyn o fws yn un eithriadol flinderus drwy diroedd llaith, mawnog a chorsydd a llynnoedd di-ben-draw . Yma gallwn ddirnad simsanrwydd y cydbwysedd ecolegol – bygythiad beunyddiol Bangladesh. Yn ôl y brodorion eu hunain mae Rajshahi yn ardal nodedig o dlawd oherwydd i’r corsydd hyn drwy’r oesau fod yn atalfa ac yn rhwystr i’r ardal esblygu fel gweddill y wlad. Prin y gwelid ei phobl yn mentro’r tu draw i’r mawnogydd.

Wrth i ni ddynesu at yr ysbyty daeth tyrfa fawr at ddrysau’r bws. Moesymgrymai rhai, eraill yn wên o glust i glust wrth i ni ddisgyn o’r cerbyd a dadlwytho’r cyfarpar a’r bocsys meddygol. Yno gwelsom ugeiniau o drueiniaid â’r wynebau anffurf yn dorf ddolurus o’m blaenau. Am yr wyth awr nesaf archwiliwyd dros gant o’r trueiniaid a phob un ohonynt â’u hanesion athrist. Daeth gwên i wyneb pan ddaeth un gwr oedrannus atom gyda hollt difrifol yn ei wefus. Hwn oedd yr hynaf erioed i mi ei weld yn dod atom am driniaeth.

“Pa mor hen wyt ti?” Gofynnodd y prif lawfeddyg.

“Hanner cant,” meddai yntau. Gwenodd y llawfeddyg a’i holi ymhellach, “Sut oedd hi arnat ti yn ystod Rheolaeth y Prydeinwyr ac amser Gandhi?”

“Wel, hogyn ifanc oeddwn i bryd hynny ond mae gen i gof go lew o’r cyfan!” oedd yr ateb. Roedd Rheolaeth y Prydeinwyr wedi dod i ben ym 1947!

Ymhen ychydig funudau daeth dynes o’r un oed atom a hithau eto â hollt echrydus yn ei gwefus a’i deintgig.

“Pa mor hen wyt ti?” “Deugain”,atebodd yn hyderus a’i gwên ddarniog yn serennu arnom. “Chreda i fawr”, meddai’r llawfeddyg yn ddireidus. Ymatebodd hithau; “Collais fy mam a fy nhad pan oeddwn i’n blentyn a ddwedon nhw erioed wrthyf ba mor hen oeddwn i cyn iddyn nhw farw.” Bu raid i un bachgen tua deunaw oed adael yr ystafell i ofyn i’w dad faint oedd ei oed, ond babanod a phlant bach oedd y mwyafrif llethol a ddaeth i gael eu trin. Anodd oedd methu â’u cysuro oherwydd y broblem iaith ac anos fyth oedd methu â’u cofleidio wrth weld eu nerfusrwydd wrth wynebu panel ohonom mewn ystafell oedd yn llawn cyfarpar meddygol anghyfarwydd a’r llawfeddygon yn bodio’u gwefusau bregus ac ymestyn eu cegau’n fwy na lled y pen i archwilio hollt eu taflod. Y dogn lleiaf erioed o sentimentalrwydd a roddwyd i Fangladesh yn ei hoes fer a llai fyth ohono a roddid i’r bychain hyn i’w cysuro’r noson honno na diwrnod y driniaeth.

Trist oedd gweld rhai cleifion eto oedd wedi cael triniaethau anfoddhaol blaenorol na ellid eu gwrthdroi. Daeth un fam ddagreuol â’i bachgen deuddeg oed atom ac yntau heb wefus na blaengern dan ei drwyn. Edrychai’n eithriadol ysgeler. Roedd llawfeddyg nad oedd â chymhwyster plastig addas wedi difetha meinwe a chyhyr y flaengern (premaxilla) ac felly ni ellid gwneud unrhyw beth o fewn ein hamgylchiadau cyfyng yn Rajshahi i’w helpu. Crefodd y fam ar y llawfeddygon i wneud rhywbeth i roi cymorth i’w mab. Dan deimlad fy hunan y gwelswn hi’n bruddglwyfus yn gorfod gadael yn waglaw, ond, sylwais drwy gil y drws ei bod yn gyndyn o adael yr ystafell aros. Gallwn ei gweld yn fy llygadu’n wylofus. Pan agorwyd y drws i’r claf nesaf rhuthrodd y fam yn ôl i’r ystafell fel hyrddwynt, heibio’r llawfeddygol a’r swyddogion a thaflu ei hun i’r llawr a chusanu fy nhraed yn ei gwewyr a’i hanobaith. Crochlefodd arnaf i estyn cymorth i’w mab! Llifodd pob diferyn o waed o’m gruddiau! Yn syfrdan erfyniais innau ar y prif lawfeddyg i wneud rhywbeth. Beth am driniaeth gosmetig? Beth am brosthetics? Unrhyw beth dan haul! Rhesymwn yn daer yn union fel petawn yn gwybod yn burion beth oedd y posibiliadau meddygol fy hunan. Drannoeth dychwelodd y fam drachefn a gwelwn y bachgen o bryd i’w gilydd yn crwydro’r ysbyty ar ei ben ei hun yn mynd o ystafell i ystafell, rhagdybiwn, i grefu ar unrhyw un i gynnig help. Yn amlwg roedd yn cael ei gyfarwyddo gan ei fam o’r dirgel. Hon oedd un o’r golygfeydd mwyaf dolefus a welais erioed! Yn ddiweddarach dywedodd un meddyg wrthyf fod y prif lawfeddyg yn gyfrinachol yn y diwedd wedi rhoi ei rif ffôn a chyfeiriad ysbyty arbenigol yn Nhaka iddo. Rhyfeddais at ddycnwch ac at gariad diamod a chymhelliad diysgog y fam i chwennych cymorth i’w phlentyn.

Pictures of 2010

Y fam a’i mab Gwên y ddynes ’40′ oed Yr hyfangwr o gyfnod Ghandi

Adref yng Nghymru mae gennym un ganolfan i drin cleifion hollt, sef Ysbyty Treforys, Abertawe. Cynhigir yma’r driniaeth hollt gyflawn, nid yn unig i’r plentyn ond i’r rhieni hefyd. Mae naw i gyd drwy wledydd Prydain. Nid oes gan unrhyw lawfeddyg yng ngweddill ysbytai’r Gwasanaeth Iechyd yr hawl i berfformio’r weithred feddygol arbenigol hon. Och na fyddai’r rheol hon yn bodoli ym Mangladesh.

Yn ystod yr wythnos, er gwaetha’r geri marwol (cholera) ledaenodd yn ein hysbyty, fe roddwyd llawdriniaeth lwyddiannus ac o’r ansawdd gorau i 98 o gleifion: nifer syfrdanol! Yn ychwanegol, addawyd ariannu triniaeth i un ferch bump ar hugain oed ddaeth atom â llosg ar ochr ei hwyneb a’i gwddf a’r cnawd wedi crebachu fel na all droi ei phen fel pawb arall. Chi gofiwch i FanglaCymru benderfynu rhoi cymorth a fyddai’n gyfwerth ag un driniaeth y mis i gleifion llosg. Hon fydd y gyntaf ohonynt.

Anfonaf fy nymuniadau gorau atoch a’m diolch didwyll am eich cefnogaeth. Erfyniaf arnoch i barhau i gyfrannu fel y gallwn newid bywydau drwy gynnig llawdriniaethau i fwy na’r 251 a gyflawnwyd eisoes drwy garedigrwydd cyfranogwyr BanglaCymru.